czyli jama ustna ® początek jelita cienkiego
PRZEŁYK:
Zmiany:
· Stany zapalne przełyku (oesophagitis)
stan po oparzeniach, np. kwasy, ługi.
· Żylaki przełyku (varices oesophagi):
- wykładnik nadciśnienia wrotnego, może być bezobjawowa, mogą powstawać masywne krwotoki,
- diagnostyka: endoskopia, RTG,
- zabieg obliteracji: nakłuwanie, nastrzykiwanie, wtórny stan zapalny z zarośnięciem i zamknięciem światła żylaka ® ale powoduje to wtórne zwężenie przełyku i utrudnienie połykania.
· Zmiany śluzówki w 1/3 dolnej wysokości przełyku:
zmiana czynnościowa wynikająca z refluxu żołądkowo-przełykowego, daje zmiany zapalne.
· Przełyk Barreta:
- często nawet u niemowląt i między 1-3 r.ż.,
- z niewiadomych powodów pojawiają się ogniska metaplazji śluzówki żołądka ® wydzielanie H+ ® zmiany zapalne, krwawienia, zwężenia,
- diagnostyka: endoskopia + wycinek.
· Przepuklina rozworu przełykowego:
- diagnostyka: pasaż RTG + objawy kliniczne,
- endoskopia – nie do rozpoznania.
ŻOŁĄDEK:
Fizjologia:
· Śluzówka żołądka wydziela jony + enterohormony np.:
- gastryna – komórki srebrnochłonne w różnych częściach żołądka (nie tylko w antralnej, choć tam najwięcej). Działanie: wydzielania soku żołądkowego i HCl, ukrwienia śluzówki żołądka, dwunastnicy, pobudzenie wydzielania soku trzustkowego. Rozkłada się głównie w nerkach. Gdy są one niewydolne ® wtórna hipergastrynemia ( HCl, owrzodzenia),
- somatostatyna – wydzielana w dwunastnicy i początkowym odcinku jelita cienkiego. Działanie ma odwrotne do gastryny: Ż ukrwienia okolicy żołądka i dwunastnicy, Ż wydzielania soku trzustkowego.
· Fazy wydzielania żołądkowego:
1. Okres międzytrawienny, np. rano na czczo, wtedy oznaczamy podstawowe wydzielanie BAO (te BAO, MAO – nie stosowane).
2. Okres trawienny, podzielony na 3 fazy:
I. nerwowa, głowowa:
- pod wpływem bodźców pobudzających węch, słuch, wyobrażenia itp.,
- mechanizm: w rdzeniu przedłużonym przez ośrodek nerwu błędnego + podwzgórze / przysadka / nadnercze,
- n. błędny max 0.5 godziny od zadziałania bodźca, drugi mechanizm ok. 2-3 godzin,
II. żołądkowa:
- pobudzenie mechanoreceptorów ® wydzielania,
III. jelitowa:
- hamujące wydzielanie przez somatostatynę.
· Sok żołądkowy:
- głównie jony, w zasadzie wszystkie, H+, Cl-, K+, Mg2+, Ca2+ i inne + substancje makromolekularne,
- małe dziecko – mało soku, duże dziecko – dużo soku, wszystko zależy od masy ciała (powierzchnia śluzówki jelit wprost proporcjonalna do masy ciała).
Patologia:
Stany zapalne śluzówki żołądka/dwunastnicy (gastritis/duodenitis):
· na 100% bólów brzucha ® 70-80% powodują stany zapalne śluzówki,
· objawy:
- u dzieci ból brzucha niespecyficzny: przewlekły, przynajmniej raz w miesiącu przez kolejne 3 miesiące, bez związku z czymkolwiek,
- dziecko czasami budzi się w nocy,
- nudności, odruchy wymiotne, nieprzyjemny zapach z buzi,
w zaawansowanym stanie: krwotok ® fusowate wymioty, stolce smoliste (kolor i konsystencja „smoliste” – rzadkie i ciemne; ale jeżeli tylko czarne i jak drut – to nie krwotok, tylko np. buraki, witaminy z Fe),
· podział gastritis:
1. topograficzny:
- corporalis,
- antralis,
- pangastritis,
2. każdy może mieć 4 stopnie:
I°. ? (włóknikowe),
II°. delikatne,
III°. zaawansowane, ograniczone,
IV°. pangastritis,
· przyczyny przewlekłego stanu zapalnego żołądka:
- hipersekrecja soku żołądkowego,
- zaburzenia motoryki żołądka i dwunastnicy,
- nieprawidłowy skład błony śluzowej żołądka,
- zakażenie Helicobacter pylori,
- p/ciała p/komórkom okładzinowym,
- niesterydowe leki p/zapalne,
- nikotyna, alkohol,
- typ osobowości: zab równowagi neurochemicznej mózgu, wrzodotwórcze działanie,
· wyniki badań endoskopowych (w w):
1. zap. śluzówki żołądka ok. 79-80%,
2. choroba wrzodowa ok. 2%,
3. inne ok. 18%,
· diagnostyka nieżytów żołądka:
- wykluczyć inne przyczyny bólów brzucha,
- sonda żołądkowa, dwunastnicza – nieprzydatne już,
- endoskopia,
· leczenie:
1. dieta:
- kiedyś częste posiłki, efekt: ciągłe wydzielanie gastryny, powoduje, że leki nie mogą działać,
- dzisiaj 3 posiłki normalne, leki mogą działać protekcyjnie na błonę śluzową,
Gdy się je cały czas, to ciągle jest stymulacja gastryny. Dlatego zaleca się 3 normalne posiłki z ograniczeniem drażniących pokarmów. W zasadzie można jeść to, co nie szkodzi danemu pacjentowi.
2. leki:
- antacida (Alugastrin, siemię lniane),
- sedativa (hydroxizini itp.),
- p/bakteryjne (ampicylina, erytromycyna, metronidazol),
- leki działające cytoprotekcyjnie, osłaniające śluzówkę,
- leki regulujące motorykę przełyku, żołądka i dwunastnicy (metoklopramid, cisaprid, domperidon),
a) leki ograniczające działanie czynników agresji:
- antagoniści H2: cymetydyna,
- hamujące aktywność proteaz: omeprazol,
- zobojętniające HCl: Maalox (dobry), Alumag (-),
- prostaglandyny: misoprostol,
b) leki o działaniu ochronnym na śluzówkę:
- sukralfat: Ventrisol,
- bizmut koloidowy: De-Nol,
c) leki p/bakteryjne:
- De-Nol,
- metronidazol 3 x 250 mg,
- amoksycylina (lub Augmentin) 3 x 250 mg.
Choroba wrzodowa:
· zaburzenie równowagi pomiędzy odpornością błony śluzowej a działaniem czynników agresywnych,
· objawy / diagnostyka / leczenie jw.